Ganzenbord; wordt jij de ganzenbord koning?

Als gezelschapsspel is ganzenbord wel één van de oudste spellen. Ganzenbord spellen zijn al bekend vanuit de 16e eeuw. Francesco de Medici (1541-1587) stuurde een ganzenbordspel naar Filips II van Spanje (1527-1598). Daarna kwam het in Engeland en Frankrijk terecht en in 1597 is het spel ingeschreven in het Londense Stationer’s Hall register (één van de eerste bedrijven die registratie vanuit de uitgeverswereld deden). Het duurde nog tot ongeveer 1640 voor het eerste ganzenbordspel in Holland en Vlaanderen verscheen.

Het spel beeld een levensweg uit. Het kan gespeeld worden met 2 – 4 (soms 2 – 6) spelers vanaf een leeftijd van 6 jaar. De dobbelsteen, die overigens vroeger als iets negatiefs werd gezien, bepaald het lot van de levensweg. Maar omdat ganzenbord toch een ‘braaf’ spel was, werd dit spel met de dobbelsteen niet zo erg gevonden. Was het in de 16e eeuw voornamelijk een spel om de adellijke jeugd te laten ontspannen, in de 17e eeuw werd het gebruikt om de jeugd iets te leren.

Er bestaan van dit gezelschapsspel vele uitvoeringen maar qua indeling is het spelbord overal hetzelfde. De gans, uit de naam ganzenbord, zou centraal staan voor geluk. Ganzenbord heeft een speelvlak met 63 velden, waarbij een aantal velden speciale betekenissen hebben. Kom je op één van deze velden, dan kan je geluk hebben maar ook tegenslag.

In de huidige tijd is er nog een variatie op het spel bedacht voor grote groepen mensen en dat is het ‘Levend Ganzenbord’, waarbij de deelnemers zelf pionnen zijn op een levensgroot speelbord.

Ganzenbord; hoe speel je het?

In de voorbereiding van het spel wordt het speelbord op tafel gelegd en krijgt elke speler een gans naar keuze. Je zet deze gans voor het nummer 1 veld. Daarna mag de jongste speler beginnen en wordt er om de beurt gegooid met 2 dobbelstenen. Je zet je gans het aantal velden vooruit als het aantal ogen je gegooid hebt.

Maar nu begint het werkelijke ganzenborden, want kom je op één van de hier onder gegeven velden, dan gebeurd het volgende:

Spelregel versie 1

Veld 5; ga het aantal gegooide ogen terug
Veld 6: de brug is korter dus ga naar veld 12
Veld 9; ga het aantal gegooide ogen terug
Veld 14; ga het aantal gegooide ogen vooruit
Veld 18; ga het aantal gegooide ogen vooruit. Indien je dan op 23 komt; een beurt overslaan.
Veld 19; overnachten in de herberg kost geld; sla  2 beurten over

Veld 23; ga het aantal gegooide ogen terug
Veld 27; ga het aantal gegooide ogen terug
Veld 31; water geeft verfrissing; gooi nog een keer!
Veld 32; ga het aantal gegooide ogen vooruit
Veld 36; ga het aantal gegooide ogen vooruit
Veld 41; ga het aantal gegooide ogen terug
Veld 42; de weg kwijt in het doolhof? Ga terug naar veld 30
Veld 45; ga het aantal gegooide ogen terug

Veld 50; ga het aantal gegooide ogen vooruit, Maar als je dan op veld 54 komt moet je een beurt overslaan
Veld 52; de gevangenis; 2 beurten overslaan
Veld 54; ga het aantal gegooide ogen terug
Veld 58 je gans is in slaap gevallen; begin helemaal opnieuw
Veld 59; ga het aantal gegooide ogen vooruit
Veld 63; je moet dit veld met exact het juiste aantal ogen bereiken.

Gooi je dus het precieze aantal ogen om 63 te bereiken dan ben jij de ganzenkoning. Gooi je meer, dan moet je het teveel gegooide aantal ogen terug stappen.

Daarnaast is er ook nog een Bordspel versie 2 (niet in elke versie beschikbaar):

In het begin krijgt elke speler een gans en 5 fiches; dit kunnen snoepjes of iets dergelijks zijn. Ook hier zijn er weer 2 dobbelstenen in gebruik waarbij het aantal gegooide ogen, het aantal stappen vooruit vertegenwoordigd.

Maar hier zijn de veld variaties nog iets veranderd:

Veld 3 & 6; gooi je bij de eerste worp 3 of 6; meteen door naar 26
Veld 4 & 5; gooi je bij de eerste worp 4 of 5; meteen door naar 53

Kom je daarnaast op het veld met een gans, veld 5, 9, 14, 18, 23, 27, 32, 36, 41, 45, 50, 54 en 59; mag nog een keer het aantal gegooide ogen zetten.

Veld 6; ga naar veld 12 om te baden maar betaal wel een fiche
Veld 19; 2 beurten overslaan om kracht op te doen. Betaal één fiche
Veld 31; de put. Wacht net zo lang tot een ander je komt redden (op hetzelfde veld komt). Betaal één fiche. De redder gaat de volgende beurt verder. De speler die gered is moet terug naar de positie van waar de redder in eerste instantie kwam.
Veld 42; hier verdwaal je; betaal één fiche en ga terug naar veld 30
Veld 52; je zit opgesloten totdat je wordt bevrijd door een andere speler; betaal één fiche
Veld 58; je gans is in slaap gevallen; weer terug naar veld 1
Veld 63; kom je precies op dit veld uit dan ben jij de ganzenkoning en krijg je alle tijdens het spel betaalde fiches. Eet smakelijk!